Эдийн засгийн загварчлал, ДСЕТ

Мөнгөний бодлогын нөлөөг харуулах загварууд сүүлийн 10 жилийн турш хурдацтай хөгжиж байна. Энэ бол Динамик Стохастик Ерөнхий Тэнцвэрийн (ДСЕТ) загвар юм. Анх Швейцарын төв банк буюу “Sveriges Riksbank” дараагаар нь Европын төв банк, Норвегийн төв банк Холбооны нөөцийн сан зэрэг томоохон зохицуулагч байгууллагууд ДСЕТ загварыг мөнгөний бодлогын үр нөлөөг ашигласан судалж эхэлсэн.

Яагаад мөнгөний бодлого гэвэл Шинэ сонгодог онолын урсгалын эдийн засгийг төлөөлөгчөөр дамжуулан загварчлах арга зүй дээр суурилж Монетарист хандлагын мөнгөний бодлогоор үр нөлөөтэй байдлыг, уламжлалт үзэл баримтлалын дээрээ нэмж голлох шүүмжийг бут цохисон Шинэ Кейнсийн хандлагатай холбоотой.

ДСЕТ загварыг гол оролцогчид, тэдгээрийн харилцан хамаарлыг багтаасан жижгээс дунд хэмжээтэй эдийн засгийн цогц загвар хэмээн нэрлэж болно. Ерөнхий тэнцвэр гэдэг нь үнэ, хүүгийн түвшин зэрэг тухайн үзүүлэлтийн эрэлт, нийлүүлэлт тэнцэх хүртэл засварлагддаг гэсэн үндсэн зарчим дээр тулгуурладаг. Харин эдийн засгийн оролцогчдын хувьд хувийн сектор буюу өрх, аж ахуй нэгж нийтийн сектор буюу засгийн газар, төв банк зэрэг багтана. Загварын ерөнхий зарчим нь өрх гэр хэрэглээ болон хөдөлмөрийн нийлүүлэлтийн шийдвэрийг өрхийн орлогынхоо хэмжээнд үндэслэн гаргадаг. ААН нь эрэлтийн нөхцөл байдлаас хамааран ашгийг хамгийн их байлгахаар үнийг тогтоодог. Загварууд дээрх оролцогчдын бүтэц, харилцан хамаарал загварын тавил, параметрүүдийн үнэлгээ, аргачлалаараа ялгагддаг.

Өөр онцлог шинж нь санамсаргүй буюу стохастик хүчин зүйлс багтдаг. Санамсаргүй хүчин зүйл нь хэрэглэгчдийн эрэлт, санхүүгийн зах зээл, үйлдвэрлэлийн бүтээмж зэрэг юунд нөлөөлж байгаагаас хамааран эдийн засгийн онолын өөр өөр сувгаар мөчлөгийг тайлбарлана. Эцэст нь эдгээр загварууд динамик . Эдийн засаг нь зөвхөн өнөөгийн нөхцөл байдлаас гадна ирээгүй хандлага, хүлээлт шийдвэр гаргалтаас хамаарна. Тухайлбал, ААН зүгээр зах зээл эрэлт их эвсэл бага байгаагаас хамааран хөрөнгө оруулалт, ажилчин хөлслөх шийдвэрээ гаргана. Өөрөөр хэлбэл дээр дурдсан эдийн засгийн оролцогчдын тодорхой хязгаарлалтын хүрээнд хийгдэх хүлээлтээр мөчлөг бий болдог. Хэдий ирээдүйг бүрэн таамаглаж чадахгүй ч ерөнхийдөө системийн хэмжээнд алдаа багатай гэж үздэг. Энэ нь рациональ хүлээлттэй хэмээх таамаглалтай холбоотой.

Ямар ч төрлийн ДСЕТ загварт ашиглагдаж буй параметрууд маш чухал ач холбогдолтой. Тухайлбал өрхийн хэрэглээ, хадгаламжийн шийдвэр гаргалтыг өнөөгийн хэрэглээ болон ирээдүйн хэрэглээний орлуулалтын параметрийн утгаас харж болно. Эдгээр параметруудыг калибраци хийх эсвэл өөрөө үнэлж утгыг нь тодорхойлж болно. Ерөнхийдөө загварууд нь өмнөх түүхэн өгөгдөлд үндэслэгдэн параметруудыг үнэлэгддэг. Энэ нь ямар нь тодорхойгүй парамертуудыг тодруулахад нөлөөлдөг. Ихэвчлэн бидэнд буй анхны мэдээлэл дээр үндэслэн "Bayesian" статистикийн аргаар параметрийн үнэлгээг хийдэг. Загвараар эдийн засгийн бүрэн тайлбарлах боломжгүй. Тиймээс өөр өөр тавил, парамерт, үнэлгээ бүхий загварууд үнэлгээ хийж харьцуулах бодлогыг үр дүнг хэр оновчтой тайлбарлаж байгааг дүгнэн цаашид өргөжиж сайжирсаар байна.